موضوع «خلاقیت» همواره موضوعى جالب توجه و گیرا براى مردم بوده است. از یک طرف همه، خلاقیت را ارزش و نوعى امتیاز می ‏دانیم و از سوى دیگر، مردم در زمان خود رفتار مناسبى با افراد خلاق نداشته ‏اند. این امر شاید به دلیل خلاقیت و ویژگى غیر عادى و غیر معمولى «خلاقیت» باشد.

به راستى خلاقیت چیست و خلاق کیست؟ بچه‏ هایى که راه حل‏ هاى جدید و مناسب پیدا می کنند، بچه‏ هایى خلاق هستند. اما باید دانست که خلاقیت هوش نیست. بسیارى از بچه‏ هاى باهوش خلاق نیستند، اما گاهى با بچه‏ هایى سر و کار داریم که به ظاهر بازیگوش و معمولی ‏اند، اما اندیشه‏ هاى خلاقى دارند . این دسته از بچه‏ ها بر خلاف ظاهرشان ذهن پیچیده‏ اى دارند.

خلاقیت سه ویژگى دارد:

1 – بچه‏ هاى خلاق آمادگى دارند که در پى راه حل‏ هاى غیر معمول باشند؛

2 – آنان از ابراز عقاید و مفاهیم جدید لذت می برند؛

3 – آنان از اشتباه کردن نمی ‏ترسند.

بچه‏ هاى خلاق به تمسخرى که ممکن است متعاقب اشتباه‏شان پیش بیاید، بی اعتنا بوده و مشتاق اند راه‏ حل‏ هایى که احتمال شکست در آن زیاد است را بیاموزند. شاید مهم‏ترین تفاوت بچه‏ هاى خلاق با سایر بچه‏ ها در نوع تفکر آنان باشد.

بچه ‏هاى عادى و معمولى معمولاً از تفکر هم‏گرا استفاده می کنند یعنى براى حل مسئله، ذهن‏شان را معطوف یافتن پاسخ صحیح می نمایند. در عوض تفکر واگرا که اساس خلاقیت به شمار می آید نوعى فکر کردن است که وقتى یک مسئله داراى چندین پاسخ باشد به کار گرفته می ‏شود.

موانع شکوفایى خلاقیت

1 – اجبار به همنوایى:

اگر فرزندان به اطلاعات و دنباله ‏روى از روش‏ هاى متداول و قواعد خشک و انعطاف ‏ناپذیر مجبور و ملزم باشند، به طور چشمگیرى خلاقیت در آنان نقصان می ‏یابد. والدین مسلط و قدرت‏ طلب، معلمان و مدیرانى که نظم و انضباط افراطى را بر بچه‏ ها تحمیل می کنند، به طور نادانسته و ناخواسته زمینه‏ ساز زوال خلاقیت می ‏شوند.

2 – نکوهش:

ابراز عقیده و ابراز راه حل‏ هاى غیر معمول و خارق‏ العاده یکى از نشانه‏  ها و مؤلفه‏ هاى خلاقیت است. بنابراین نکوهش و تمسخر بچه‏ هاى خلاق باعث خواهد شد که احساس ارزشمندى آنان کاهش یابد و حالت وسواسى به خود بگیرد. با نکوهش ابراز عقاید بچه ‏ها، آنها را مجبور خواهیم کرد که از بیان افکارشان دست برداشته و رفتار جرئت ‏ورزانه‏ شان را کاهش دهند.

3 – انتظار پیروزى:

انتظار پیروزى همیشگى و مدام و توقع زیادى والدین ، آفت پیشرفت و ترقى بچه‏ ها خواهد بود. انتظار پیروزى از هر کوشش ، اغلب باعث خواهد شد که بچه‏ ها از شکست‏ هایشان دلسرد شده و به دنبال راه حل‏ هاى نو و بدیع نروند. از طرف دیگر، انتظار تشویق و پاداش زیاد نیز باعث افزایش توقع بچه ‏ها در هر بار موفقیت خواهد شد. در بلندمدت این امر دید را از شناسایى واقعیت‏ ها تحریف کرده و قدرت خلاق ذهن بچه‏ ها را از بین می ‏برد.

4 – عدم تحمل والدین:

خلاقیت به عبارتى نوعى بازى بیان عقاید و راه حل‏ ها، همراه با تمایل به خیال‏ پردازى، ادعا، جسارت‏ ورزى و دستکارى در مفاهیم پذیرفته شده است. اغلب بچه‏ هاى خلاق حالتى کودکانه دارند و کارهایشان توأم با ریخت و پاش است اما اینها تنها ظاهر قضیه است.

راههاى کمک به رشد خلاقیت

1 – شرکت در یادگیرى خودانگیخته:

بسیارى از بچه‏ ها تحت فشار دیگران (مدیران، معلمان، والدین) هستند. بنابراین تشویق‏شان براى جهت دادن به یادگیرى چندان آسان نخواهد بود. از این گذشته بسیارى از والدین با شیوه ‏هاى یادگیرى خودانگیخته آشنایى ندارند.

در برخى موارد هم می ‏ترسند اگر به بچه ‏هایشان آزادى بیشترى بدهند تا آنان به شیوه خودشان واقعیت ‏ها را کشف و دریافت کنند، چیزهاى اشتباهى را یاد گرفته و یا بچه‏ ها آنچه را هدف آنان است نیاموزند. والدین، در حقیقت وظیفه دارند بیاموزند که چگونه می ‏توان آموخت.

2 – قانع نباشند:

بچه ‏ها باید اجازه داشته باشند نظرات و افکارشان را تغییر دهند و تا می توانند حدس بزنند. بگذارید ذهن و توانایى تجسم و تصور بچه‏ هایتان وحشى باشد و به هر سو که می خواهد برود. از این راه بچه‏ ها می توانند روابط دست‏ نیافتنى و بعید را دستکارى نموده و به احتمالات ذهنى متعدد دست یابند. باید ذهن بچه‏ ها عادت کند که خیلى زود قضاوت نکرده و به اولین و راحت‏ ترین راه حل قانع نباشند.

3 – انعطاف‏ پذیرى:

باید به بچه‏ ها اجازه داد تا دیدگاه هاى خود را عرضه کرده و از زاویه‏ هاى مختلف به موضوع نگاه کنند ، به فرزندانتان بیاموزید براى هر موضوع ، نظرات جدیدى یافته و براى هر مسئله راه حل‏ هاى زیادى را در نظر گیرد.

ماهنامه پیام زن ـ شماره 154

Print Friendly, PDF & Email