در آداب و رسوم مردم آذربایجان مراسم طشت گذاری و اعلان عزای حسینی (علیه السلام) سه روز پیش از آغاز ماه محرم شروع می شود ، این مراسم مصادف با بستن راه کاروان امام توسط لشکریان حربن یزید ریاحی است .

براساس روایتهای تاریخی ، در مسیر راه کاروان کربلا قبل از رسیدن به دشت نینوا ، سربازان حر بن یزید ریاحی در منطقه‌ای به نام «زباله» راه بر کاروان بسته و حرکت آن را متوقف ساخته‌اند. در این محل، امام حسین علیرغم کمبود آب دستور می‌دهند طشتها توسط آبهای موجود در مشکها پر شود که هم یاران حسین و هم سربازان حر از آن استفاده کنند و نیز احشام موجود در هر دو کاروان نیز سیراب شوند.

بر اساس متون روایی شیعه و اهل سنت، گریه بر اهل بیت علیهم السلام به صورت عام و امام حسین علیه السلام به صورت خاص، ‌اختصاص به زمان خاصی ندارد ، چه ماه محرم باشد و چه قبلا از آن در ماه ذی الحجه .

قبل از داخل شدن به سالروز شهادت سیدالشهدا علیه السلام در روز عاشورا وجود مقدس امام رضا علیه السلام برای حضرت گریه می کردند.

امام رضا علیه السلام نیز در حدیثی معتبر بر گریه برا مصیبت های امام حسین علیه السلام تاکید دارند:

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرَّیَّانِ بْنِ شَبِیبٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى الرِّضَا ع فِی أَوَّلِ یَوْمٍ مِنَ الْمُحَرَّمِ – فَقَالَ لِی …. یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ کُنْتَ بَاکِیاً لِشَیْ‏ءٍ فَابْکِ لِلْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ….. یابن  شبِیبٍ إِنْ  بَکَیْتَ عَلَى الْحُسَیْنِ ع حَتَّى تَصِیرَ دُمُوعُکَ عَلَى خَدَّیْکَ غَفَرَ اللَّهُ لَکَ کُلَّ ذَنْبٍ أَذْنَبْتَهُ صَغِیراً کَانَ أَوْ کَبِیراً قَلِیلًا کَانَ أَوْ کَثِیراً یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ سَرَّکَ أَنْ تَلْقَى اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَا ذَنْبَ عَلَیْکَ فَزُرِ الْحُسَیْنَ ع یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ سَرَّکَ أَنْ تَسْکُنَ الْغُرَفَ الْمَبْنِیَّهَ فِی الْجَنَّهِ مَعَ النَّبِیِّ وَ آلِهِ ص فَالْعَنْ قَتَلَهَ الْحُسَیْنِ یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ سَرَّکَ أَنْ تَکُونَ لَکَ مِنَ الثَّوَابِ مِثْلَ مَا لِمَنِ اسْتُشْهِدَ مَعَ الْحُسَیْنِ ع فَقُلْ مَتَى مَا ذَکَرْتَهُ یا لَیْتَنِی کُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِیماً یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ سَرَّکَ أَنْ تَکُونَ مَعَنَا فِی الدَّرَجَاتِ الْعُلَى مِنَ الْجِنَانِ فَاحْزَنْ لِحُزْنِنَا وَ افْرَحْ لِفَرَحِنَا وَ عَلَیْکَ بِوَلَایَتِنَا فَلَوْ أَنَّ رَجُلًا تَوَلَّى حَجَراً لَحَشَرَهُ اللَّهُ مَعَهُ یَوْمَ الْقِیَامَهِ.

الصدوق، ابوجعفر محمد بن علی بن الحسین (متوفاى381ق) ، الأمالی، ص 192، تحقیق و نشر: قسم الدراسات الاسلامیه – مؤسسه البعثه – قم، الطبعه: الأولى، 1417هـ..

ریان بن شبیب گوید روز اول ماه محرم خدمت حضرت رضا رسیدم به من فرمود: … اى پسر شبیب اگر براى چیزى گریه خواهى کرد براى حسین(ع) گریه کن … اى پسر شبیب اگر بر حسین گریه کنى تا اشکت بر گونه‏ هایت روان شود خدا هر گناهى کردى از خرد و درشت و کم و بیش بیامرزد. اى پسر شبیب اگر خواهى خدا را بر خورى و گناهى نداشته باشى حسین را زیارت کن اى پسر شبیب اگر خواهى در غرفه‏ هاى ساخته بهشت با پیغمبر ساکن شوى بر قاتلان حسین لعن کن اى پسر شبیب اگر خواهى ثواب شهیدان با حسین را دریابى هر وقت بیادش افتادى بگو کاش با آنها بودم و بفوز عظیمى مى‏رسیدم اى پسر شبیب اگر خواهى با ما در درجات بلند بهشت باشى براى حزن ما محزون باش و و براى شادى ما شاد باش و ملازم ولایت ما باش و اگر مردى سنگى را دوست دارد با آن‏ خدا روز قیامت محشورش کند.

بر اساس گزارش برخی روایات، اهل بیت علیهم السلام از ابتدای محرم اهتمام ویژه ای به ذکر مصیبت حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام داشتند؛ گاه این حالت در چهره آنان کاملا هویدا بود و حالت حزن به خود می گرفتند و گاه به روضه خوانی برای آن امام عزیز می پرداختند.

 

عزادار بودن امام موسی کاظم علیه السلام از اول محرم

تعبیری که در باره حزن و اندوه حضرت امام کاظم علیه السلام در روایات بیان شده، بسیار قابل توجه است و الگویی عملی حاکی از سنت اهل بیت علیهم السلام در این زمینه می باشد. در کتاب گرانسنگ امالی شیخ صدوق در روایتی معتبر به نقل از حضرت رضا علیه السلام آمده است:

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُورٍ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَیْنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ قَالَ قَالَ الرِّضَا ع …کَانَ أَبِی ع إِذَا دَخَلَ شَهْرُ الْمُحَرَّمِ لَا یُرَى ضَاحِکاً وَ کَانَتِ الْکِئَابَهُ تَغْلِبُ عَلَیْهِ حَتَّى یَمْضِیَ مِنْهُ عَشَرَهُ أَیَّامٍ فَإِذَا کَانَ یَوْمُ الْعَاشِرِ کَانَ ذَلِکَ الْیَوْمُ یَوْمَ مُصِیبَتِهِ وَ حُزْنِهِ وَ بُکَائِهِ وَ یَقُولُ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِی قُتِلَ فِیهِ الْحُسَیْنُ ع.

 الشیخ الصدوق، (الوفاه: 381هـ)، الامالی، ج 1 ص 191، چاپ اول، الناشر:  تحقیق قسم الدراسات الاسلامیه – مؤسسه البعثه قم، 1417 ه‌. ق.

امام رضا علیه السلام فرمودند: … زمانی که روز اول محرم فرا می رسید، پدرم خندان دیده نمی شد و تا روز دهم محرم اندوه بر او غالب بود، روز دهم روز مصیبت و حزن و گریه ‏اش بود و می فرمود در این روز حسین کشته شد.

روایت فوق حاکی از سیره حضرت امام موسی کاظم علیه السلام بود که از ابتدای محرم در عزای سرور و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام غم و اندوه بر ایشان غالب می شد و در روز عاشورا به اوج خود می رسید.

اما سیره اهل بیت علیهم السلام به این مورد خلاصه نمی شود بلکه از بعضی امامان اهل بیت علیهم السلام روایت شده که در روز اول محرم روضه خوانی نموده اند که در ادامه به ذکر آن می پردازیم:

روضه خوانی امام رضا علیه السلام در روز اول محرم

در روایت معتبری نقل شده است که ریان بن شبیب روز اول محرم بر امام رضا علیه السلام وارد شد و پس بیان برخی از معارف دینی توسط امام هشتم علیه السلام، آن حضرت برای ریان بن شبیت روضه و مقتل امام حسین علیه السلام را خواندند؛ شیخ صدوق رحمه الله علیه در کتاب گرانسنگ الأمالی به نقل این روایت می پردازد:

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرَّیَّانِ بْنِ شَبِیبٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى الرِّضَا ع فِی أَوَّلِ یَوْمٍ مِنَ الْمُحَرَّمِ … قَالَ یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنَّ الْمُحَرَّمَ هُوَ الشَّهْرُ الَّذِی کَانَ أَهْلُ الْجَاهِلِیَّهِ فِیمَا مَضَى یُحَرِّمُونَ فِیهِ الظُّلْمَ وَ الْقِتَالَ لِحُرْمَتِهِ فَمَا عَرَفَتْ هَذِهِ الْأُمَّهُ حُرْمَهَ شَهْرِهَا وَ لَا حُرْمَهَ نَبِیِّهَا ص لَقَدْ قَتَلُوا فِی هَذَا الشَّهْرِ ذُرِّیَّتَهُ وَ سَبَوْا نِسَاءَهُ وَ انْتَهَبُوا ثَقَلَهُ فَلَا غَفَرَ اللَّهُ لَهُمْ ذَلِکَ أَبَداً

الصدوق، ابوجعفر محمد بن علی بن الحسین (متوفاى381ق )، الأمالی، ص 192، تحقیق و نشر: قسم الدراسات الاسلامیه – مؤسسه البعثه – قم، الطبعه: الأولى، 1417هـ.

ریان بن شبیب می‌گوید: در روز اول محرم خدمت امام رضا علیه السلام رسیدم، آن حضرت فرمود: ای پسر شبیب ! همانا محرم ماهی است که مردم زمان جاهلیت در این ماه ظلم و کشتن افراد را به خاطر حفظ حرمت این ماه، حرام می‌دانستند؛ اما این امت (امت اسلام) حرمت این ماه و حرمت پیامبرش را نشناختند و در این ماه ذریه ایشان را کشتند و زنانش را اسیر و اموالش را غارت کردند؛ پس خداوند آنها را هرگز نیامرزد.

سیره حضرت امام کاظم و امام رضا علیهما السلام عزاداری برای امام حسین علیه السلام از روز اول محرم بوده است. و از آنجایی که عمل امام علیه السلام برای شیعه حجت می باشد، شیعیان از ابتدای محرم، اقدام به برگزاری مجالس عزاداری و روضه خوانی برای امام حسین علیه السلام می کنند.

Print Friendly, PDF & Email