قاراخانیان

ائل اوبا – دولت قاراخانی نخستين دولت مسلمان ترك بود. «ساتوق بوغراخان» خاقان اين دولت پس از مسلمان شدن در نيمه نسخت سده دهم ميلادی (۹۲۰ يا ۹۴۰ م)، اسلام را به عنوان دين رسمی ملتش اعلام كرد.

بدين ترتيب همه افراد تابع او مسلمان شدند. قاراخانيان همراه با پذيرش اسلام، دلبستگی خود را با عادات تركی حفظ كردند و به ظهور نخستين آثار فرهنگی تركی اسلامی ياری رساندند.

در زمان آنها تركی خاقانی و يا تركی كاشغر، زبان رسمی اعلام شد و شاهكارهايی در ادبيات زبان و ادبيات تركی يعنی «قوتادقو بيليك» و «ديوان الغات ترك» به وجود آمد.

قاراخانيان در ۹۹۹ ميلادی حكومت سامانيان را سرنگون كرده و بر همة ماوراء النهر فرمان راندند. قاراخانيان پس از «يوسف قادرخان» به دو قسمت تقسيم شدند. شهر كاشغر مركز قاراخانيان شرقی شد و اينان در ۱۱۳۰ م به فرمان قاراختاييان درآمدند.

 

سکه دوره اول قاراخانی

 

شهر بالاساغون مركز قاراخانيان غربی شد و اينان نيز چندی از سلطان سنجر و سپس از خوارزمشاهيان فرمان برده و سرانجام در ۱۲۱۲ م. از ميان رفتند.

در اواسط سده نهم ميلادی، قبائل مختلف ترك از جمله قارلوق، خلج و اوغوز به دليل نقل و انتقالات انسانی در آسيای مركزی، به بغداد رفته و در لشكر خليفه های عباسی وارد شدند.

تعداد اين سربازان در زمان معتصم، واثق و متوكل افزايش يافت و تركان لشكری، نفوذ فراوانی در دستگاه دولتی به دست آوردند. از ميان اينان فرزندان «تولون» و فرزندان «اخشيد» حكومتی را در مصر به وجود آوردند.

فرزندان تولون: اينان از نسل دوققوز اوغوز بوده و ميان سالهای ۸۶۸ -۹۰۵ م. و اخشيدها نيز در سالهای ۹۶۹-۹۳۵ حكومت كردند. اخشيدها از تبار پادشاهان فرغانه هستند.

 

غزنویان

غزنويان به عنوان قومی از تركان مسلمان، دولتی بزرگ (۱۱۸۳-۹۶۳ م) برپا كرده و موجب گسترش اسلام در هندوستان و افغانستان شدند.

بنيانگذار اين سلسله «آلپ تكين» و در حقيقت داماد او »سبكتكين» بود. سبكتكين يا سوبك تكين (افسر ارتش) از تركان قارلوق بوده و فرزند بهادری به نام جوك بود كه در كنار درياچه ايسيق میزيست.

در ۱۲ سالگی در ايلغار تركان همسايه يعنی توخسیها، به اسارت درآمده و پس از ۴ سال اسارت، به فرزندان سامان فروخته شد. سوبك تكين پس از فروخته شدن به آل سامان، مسلمان شده و وارد ارتش شد. چندی بعد او رتبه ای عالی در قشون سامانی كسب كرد.سوبك تكين پس از آلپ تكين، غزنه را گرفته و سلسه غزنوی را برپا كرد.

قلمرو حکمرانی غزنویان

پسر او سلطان محمود همه افغانستان، خراسان، عراق و هندوستان را گرفته و دولت بزرگ تركی اسلامی به وجود آورد. او مانند يك مجاهد، برای گسترش دين اسلام در هند كوشش كرد. سلطان محمود در عين حال زبان فارسی را رواج داده و اين زبان را به جای زبان عربی، به عنوان زبان ديوانی برگزيد.

او از فردوسی خواسته بود تا شاهكار زبان فارسی يعنی شاهنامه را بنويسد. دربار او مركز شاعران پارسی سرا شده و او معاش بيش از ۴۰۰ شاعر را تأمين میكرد. او همچنين هزاران معلم را برای آموزش فارسی دری، به شهرها و روستاهای ايران فرستاد.

 

 

Print Friendly, PDF & Email